ေက်ာက္စာ ထဲက ပုဂံ (၃)
ထိလိုင္မင္ (၁၀၈၄-၁၁၁၃ ေအဒီ)
အနိ ရုဒၶ လြန္ၿပီးတဲ့ အခါ ၿဂီ၀ျဇာ ဘရဏ ႀတိဘုပတိ ေခၚ က်က္သေရ ရွိေသာ မိုးႀကိဳး အရွင္ သံုးလူ႔ သခင္ ဘြဲ႔ခံသူ မင္းျဖစ္ လာတယ္။ အေနာ္ ရထာ ရဲ ႔သား၊ ေစာလူးမင္း လို႔ လူသိမ်ားတဲ့၊ ဒီမင္း ဟာ က်က္သေရ ရွိမရွိ မေသခ်ာ ေပမဲ့ လူ႔ေလာက က ေစာေစာ စီးစီးထြက္သြား ရတာေတာ့ ေသခ်ာတယ္။ ငရမာန္ကန္း ဦးေဆာင္တဲ့ မြန္သူပုန္ ထလို႔ ျပည္ရြာ ေခ်ာက္ခ်ားၿပီး မင္းပါ အသက္ ဆံုးရံႈး ရတယ္ ဆိုတာ ဟုတ္ဟန္ တူတယ္။ ဒါကလြဲ လို႔ သူ႔အေၾကာင္း ဘာမွ မသိလို႔ ဆက္ေျပာဖို႔ မျဖစ္ႏိုင္ပါ။
သူ႔ေနာက္ မွာ နန္းတက္တဲ့ ထိလိုင္မင္ ကေတာ့ က်န္စစ္သား ဆိုတဲ့ နာမည္ နဲ႔ ျမန္မာ ရာဇ၀င္ မွာ လွ်မ္းလွ်မ္းေတာက္ ခဲ့တယ္။ နာမည္ႀကီး တဲ့ ေနရာ မွာ ေရွ ႔လူ အနိရုဒၶ ထက္ေတာင္ နည္းနည္း ပိုခ်င္ေသးတယ္။ သူ႔ရဲ ႔ ဇာတ္လမ္း ေလးေတြ ကလည္း ဂ်ိမ္းစ္ဘြန္း ကားလို အႏု အရြ၊ အလွ အပ၊ အပစ္ အခတ္၊ အညႇစ္ အသတ္ ကေလး ေတြနဲ႔ ႂကြရြ ေနေတာ့ အင္မတန္ နားေထာင္ခ်င္ စရာ ေကာင္းတယ္။ အလြန္ ဘုန္းႀကီး ေသာမင္းေပ ကပဲ။ သူ႔ အေၾကာင္း ဘာမ်ားသိရ မလဲ။ ၾကည့္ၾက ရေအာင္လား။
ထိလိုင္မင္ ကို အနိ ရုဒၶ ရဲ ႔ သားအရင္း လိုလို၊ ဒူးမနာ သားလိုလို ေရွး ရာဇ၀င္ က်မ္း မ်ားက ေရးခဲ့ၾကတယ္။ မွန္နန္း ရာဇ၀င္ ပထမတြဲ။ အပုဒ္ ၁၃၀ မွာ “က်န္စစ္သား သည္ အေနာ္ ရထာ ႏွင့္ယွဥ္ေသာ ပဋိ သေႏၶ မွ ေမြးသူ” လို႔ဆိုခဲ့ ၿပီး ဒီက်မ္း၊ ဒီအတြဲ မွာပဲ အပုဒ္ ၁၃၉ ေရာက္ေတာ့ က်န္စစ္သား က မိမိ သမီးကို အေနာ္ ရထာ ရဲ ႔ေျမး နဲ႔ လက္ဆက္ ေစလိုတဲ့ အတြက္ “ငါ့ အရွင္ ေျမးေတာ္ ျဖစ္ေသာ ေစာယြမ္းႏွင့္ ထိမ္းျမားေပးအံ့” လို႔ဆိုျပန္တယ္။ ငါ့ခမည္းေတာ္ လို႔မဆို။ ဆိုခဲ့ ရင္လည္း အေဒၚနဲ႔တူ ကိုေပးစား သလိုျဖစ္ေန မွာကိုး။
ေအဒီ ၁၅၁၆ မွာ ေလွာ္ကား သံုးေထာင္မွဴး စပ္ဆိုတဲ့ မင္း တရား ေရႊထီး ဧခ်င္း အပုဒ္ ၅ မွာ-
“ေနာ္ ရထာ ၏ ဆက္ကာ ေျမးသား၊ တလပ္ ျခားရွင့္၊ တိုင္းကား ႏိုင္ငံ၊ ျပည္ ပုဂံ ကို၊ တတန္ ကိုးေယာက္၊ လြန္ၿပီး ေျမာက္မွ” လို႔ စပ္ဆိုခဲ့ လုိ႔ အနိ ရုဒၶ မင္းဆက္ ဟာ ၀ျဇာ ဘရဏ ေသၿပီးတစ္ဆက္ ျပတ္ခဲ့တယ္ လို႔ဆိုရမယ္။
ေအဒီ ၁၇၂၅ မွာ ဦးေဖ်ာ္ စပ္ဆိုတဲ့ ပလိပ္စား ဧခ်င္း အပုဒ္ ၃၀ မွာ-
“ေစာလူး စံေျမာက္၊ ႏွစ္ဆယ့္ ေျခာက္တြင္၊ ေခ်ာက္ေခ်ာက္ ခ်ားခ်ား၊ မင္းၾကား မခ်ပ္၊ ႏွစ္ႏွစ္ လပ္ေသာ္” လို႔ ေတြ႔ ရတဲ့ အတြက္ ၀ျဇာ ဘရဏ ေသၿပီး မင္းမဲ့ ကာလ ႏွစ္ႏွစ္ ၾကာခဲ့တယ္။ မြန္သူပုန္ အႏၲရာယ္ ေၾကာင့္ ကလန္၊ သံပ်င္ ထဲက အေတာ္ ဆံုး၊ အစြမ္းဆံုး ပုဂၢိဳလ္ ထိလိုင္မင္ ကို အားလံုးက ေက်ေက် နပ္နပ္ မင္းေျမႇာက္လိုက္ ၾကတယ္။ ၁၀၈၄ မွာ မင္းျဖစ္ေပမဲ့ မြန္သူပုန္ ရန္ကို အၿပီး ႏွိမ္ၿပီး တိုင္းျပည္ ေအးခ်မ္း သာယာတဲ့ ၁၀၈၆ မွ ဘိသိက္ ခံၿပီး မင္းအျဖစ္ ရယူ တယ္ လို႔ ပညာရွင္ မ်ားက ေကာက္ခ်က္ ဆြဲၾကပါတယ္။
ဒါေၾကာင့္ ထိလိုင္မင္ ကို အနိ ရုဒၶ ရဲ ႔သား ဆိုတဲ့ အဆိုကို ပယ္ၿပီး ငတပါးမင္း လို႔ယူရ ပါမယ္။ အမ်ား သူငါ ထဲမွာ အစြမ္း အစ အရွိဆံုး က်န္ေန ရစ္တဲ့ စစ္သား ႀကီး မို႔ က်န္စစ္သား လို႔ေခၚတယ္ ဆိုတဲ့ စကား ဟာလည္း ရီစရာ ေတာင္ေကာင္း ေလာက္ေအာင္ လြဲပါတယ္။ ကလန္ စစ္သာ လို႔ ေက်ာက္စာ မွာ ေတြ႔ ရတာ ေတာ့ရွိတယ္။ ကလန္ ဆိုတာ အုပ္ခ်ဳပ္ေရး အရာ ရွိ ရာထူး၊ စစ္သာ ဆိုတာ အမ်ားသံုး ခုေခတ္ စစ္သား မဟုတ္။ စစ္သား လို႔ အဲဒီ ေခတ္က မေခၚ၊ စစ္ သူရဲ လို႔သာ ေခၚပါတယ္။ စစ္သာ က ရိုးရာ အလိုက္ ၿမိဳ ႔နယ္ ေက်းရြာ ကိုအုပ္ခ်ဳပ္ ရသူ လို႔ အဓိပၸါယ္ ရတယ္။ ၀မ္းတြင္း ၿမိဳ ႔နယ္၊ ထီးလိွဳင္ ၿမိဳ ႔သူႀကီး၊ ရြာသူႀကီး လို႔ေျပာတာပါ။ ဒါကို စစ္သား လုပ္ၿပီး က်န္စစ္သား အစြမ္းျပလိုက္ တဲ့စစ္ပြဲ ေတြကို ရာဇ၀င္ မွာ မနည္း ပါဘူး။ အနိ ရုဒၶ ကစစ္တိုက္ ရင္းေျမပံု ဘုရား ျဖန္႔ေ၀ သလို သူကလည္း စစ္တုိက္ ရင္း မ်ိဳးဆက္ ျဖန္႔ေ၀ တယ္ေျပာ ရေလာက္ေအာင္ ေတြ႔ ရာေနရာ တစ္ရြာ တစ္က်ီေဆာက္လိုက္တာ အားက် စရာႀကီးေနာ္။
ဘိသိက္ ခံေတာ့ ၿဂီႀတိ ဘု၀နာ ဒိတ် ဓမၼ ရာဌာ ပရ မိသြ ရ ဗလ စကၠ၀ရ္ ဆိုၿပီး ေခၚရင္း နဲ႔ ေလျဖတ္ သြားႏိုင္ေလာက္ တဲ့ ဘြဲ႔ရွည္ႀကီး ကိုခံယူ ေတာ္မူတယ္။ အလြန္ အင္မတန္ က်က္သေရ ရွိေတာ္ မူထ ေသာ သံုးေလာက ၏ ေနမင္း၊ တရားမင္း ဟု အေခၚခံ ထိုက္သည့္ အဆူဆူ ေသာမင္း တို႔၏ အရွင္ ဘ၀ရွင္ စၾက၀ေတး မင္းႀကီး လို႔ အနက္ျပန္ ရမယ္။ ထိလိုင္မင္ အေၾကာင္း ကိုေတာ့ ေက်ာက္စာ ေတြက တဆင့္ အေတာ္ေလး သိႏိုင္ ပါတယ္။ သို႔ေသာ္ ထိုးသမွ် ေက်ာက္စာ အားလံုး ကမြန္ ဘာသာ နဲ႔ျဖစ္ ေနတဲ့ အတြက္ မြန္-ျမန္မာ ခ်စ္ၾကည္ေရး ကိုေရွးရႈ တဲ့ အေနနဲ႔ ထိုးခဲ့ တာလား။ မြန္ယဥ္ေက်းမႈ ကို သေဘာက် လို႔လား။ သူကိုယ္တိုင္ ကေရာ မြန္ေသြး ေႏွာ သလား၊ စဥ္းစား စရာ ေတြ ခ်န္ထား ရစ္သလုိ ပါပဲ။
ေရႊစည္းခံု ေက်ာက္စာ စစခ်င္း- ငါသည္ ၿဂီေကၼၾတ (ပ်ဴၿမိဳ ႔ေတာ္) ကိုတည္ေသာ ဗိႆႏိုး နတ္မင္းႀကီး ၀င္စား သူျဖစ္ ေတာ့သည္ လို႔ တြယ္လိုက္ပါတယ္။ ဖခင္ က အာဒၵိစ ေနမ်ိဳး၊ မိခင္ က ဥသွ်စ္သီးမ်ိဳး လို႔ေရး ပါတယ္။ အနိ ရုဒၶ ရဲ ႔သားလို႔ ဒီေက်ာက္စာ မွာလည္း မေတြ႔၊ ဘယ္ေခတ္ၿပိဳင္ ေက်ာက္စာ မွာမွ မေတြ႔ရပါ။ ဒီလို ၾကြားတာ ေတြက ရာဇ၀င္ တန္ဖိုး မရွိ ေပမဲ့ ဆက္ေရးတဲ့ အခ်က္ အလက္ ေတြက ေတာ့တန္ဖုိး ရွိပါတယ္။ သူ႔ လက္ထက္ သူပုန္၊ သူကန္ ဆူပူပံု၊ ႏွိမ္နင္း ရပံု၊ ျပန္လည္ ထူေထာင္ေရး လုပ္ရ ပံုေတြပါလို႔ မြန္သူပုန္ ထဖူးတယ္ ဆိုတဲ့ အခ်က္ ကိုအတည္ယူ ႏိုင္ပါတယ္။ ဘုရင္ ျဖစ္တဲ့ အခါ အမ်ားျပည္သူ သာယာ၀ေျပာ ေအာင္ အုပ္ခ်ဳပ္ပါမည္ လို႔ ေက်ာက္စာ မွာ ကတိျပဳပါတယ္။
ထိလိုင္မင္ ဟာ အေျပာနဲ႔ အလုပ္ညီ တဲ့ မင္းေကာင္း မင္းျမတ္ ဆိုတာ ကို အျခားေက်ာက္စာ ေတြ ကသက္ေသ ျပပါတယ္။ စိုက္ပ်ိဳးဖို႔ ကန္ဆည္၊ ေျမာင္းတူး၊ ဆည္ေဆာက္ အလုပ္ေတြ ကို ဘုရင့္ အမိန္႔ နဲ႔ လုပ္ေစတယ္။ မြန္ေဒသ မွာ ပ်က္စီးေနတဲ့ ေရွးဘုရား တစ္ဆူကို ၁၀၉၈ ခု ဧၿပီ ၁၆ ရက္ေန႔ မွာ ျပဳျပင္ တယ္။ ဘုန္းႀကီးေက်ာင္းမ်ားစြာ တည္တယ္။ လယ္ယာ ေျမမ်ားစြာ ကိုသာသနိက ေျမ အျဖစ္လွဴတယ္ (ဘုန္းႀကီးေက်ာင္း ကိုလယ္လွဴ တဲ့ကိစၥ ဟာ ေနာက္မင္း ေတြ လက္ထက္ မွာ ျပႆနာႀကီး ျဖစ္လာခဲ့တယ္) ပိဋကတ္သံုးပံု တစ္စံု ကူးေစတယ္။ သဘင္ အတတ္ကို တိုးတက္ေစတယ္။ သစ္ပင္ ပန္းမာန္ မ်ားစိုက္ပ်ိဳး ေစတယ္။ ျပည္သူ မ်ားစာရိတၲ ေကာင္းဖို႔ သြန္သင္ ဆံုးမတယ္။ ၁၁၀၁ ဒီဇင္ဘာ မွာ တည္ၿပီး ၁၁၀၂ ဧၿပီ မွာၿပီးတဲ့ နန္းေတာ္သစ္ ကိုေဆာက္တယ္။ ဒါေပမဲ့ ဘယ္ေက်ာက္စာ မွာမွ ေရွးရာဇ၀င္ မ်ားမွာ ထပ္ကာ တလဲလဲ ပါတဲ့ အနိ ရုဒၶ လက္ေအာက္မွာ အမႈထမ္းၿပီး နာမည္ႀကီး ခဲ့ပံုမ်ား နဲ႔ မင္းပ်ိဳ မင္းလြင္ ဘ၀ က အခ်စ္ ဇာတ္လမ္း မ်ားကို မေတြ႔ ရပါ။
ထိလိုင္မင္ ရဲ ႔ ဇာတ္သိမ္း ကို ရာဇကုမာရ္ ေက်ာက္စာ မွာေတြ႔ ရတယ္။ ၁၁၁၂ ေအဒီ မွာ နန္းသက္ ၂၈ ႏွစ္စိုးစံၿပီး မင္းႀကီး သိယ္ခမူနာ ေနစဥ္ တိေလာက ၀ဋံ သကာ ေဒ၀ီ နဲ႔ ရတဲ့ သားေတာ္ ရာဇကုမာရ္ ကခ်ည္းကပ္ ၍အဖ ကိုယ္စား ျပဳခဲ့တဲ့ ေကာင္းမႈ ကုသိုလ္ မ်ားကို ေလွ်ာက္ထား တဲ့အတြက္ မင္းႀကီးက ေကာင္ေလွာင္ေတဟ္၊ ေကာင္ေလွာင္ေတဟ္ လို႔ ေရရြတ္ သာဓု အႏု ေမာဒနာ ေခၚခဲ့တယ္။ ဒါေပမဲ့ ဒီေလာက္ လိမ္မာ လွတဲ့ သားေတာ္ ကိုထီးနန္း မေပးပဲ ေျမးေတာ္ စည္သူ ၁ ေခၚ အေလာင္း စည္သူ ကို ထီးနန္း ေပးတယ္။ ဒီအေၾကာင္း ၀ိ၀ါဒ ေတြကြဲျပား လြန္းလွလို႔ စည္သူ ၁ အခန္း ေရာက္မွ ေဖာ္ျပ ပါရေစေတာ့။
ထိလိုင္မင္ လက္ထက္ မွာ ထင္ရွားတဲ့ အခ်က္ ေတြက ေတာ့ ဗိႆႏိုး ပူေဇာ္ပြဲ မ်ားကို အလြန္ အေရးေပး က်င္းပျခင္း နဲ႔ အထက္တန္း ရာထူး မ်ားကို အခ်ိဳ ႔ မြန္မ်ား ကို ေပးအပ္ျခင္း ေတြကို ေတြ႔ရတယ္။ ဘာပဲ ေျပာေျပာ ဒီေလာက္ သိရ တာနဲ႔ ကိုထိလိုင္မင္ ဟာ အစြမ္း အစ ရွိတဲ့ မင္းေကာင္း မင္းျမတ္ တစ္ပါး၊ ပုဂံ ကိုထိပ္တန္း ပို႔ႏိုင္ခဲ့ သူဆိုတာ ထင္ရွား လွပါၿပီ။ ပံုျပင္ ေတြ မပါလည္း ရပါတယ္ဗ်ာ။
References
Epigraphia Barmanica Vol. I, II and III
Than Tun Dr: “History of Burma A.D. 1000-1300” BBHC, I, I, 39-57 and Rangoon University Annual Magazine, 1955-7, pp: 121-36.
Than Tun Dr: “The Burmese Administration, 1044-1287” Chapter 3, The History of Buddhism in Burma
က်န္စစ္သားပါ ဆို
May be people of that time loved KyanSitThar so much that they made many stories about his goodness and his heroic acts.We could indirectly conclude that these “Mouth History” could give us clues about how much people loved him at that time.And what was more,For a king if he already had announced one person as a future king after him i think it is not good to change words back again because there might be conflicts between the country about it.Just sharing my thoughts.But thanks for your post Sayar Juan.Interesting!