That’s Our Bamar (27)

သမိုင္း ထဲက ျမန္မာ ျပည္သား (၂၇)

ေက်ာက္စာ ထဲက ပုဂံ (၉)

ကႅစြာ (၁၂၃၅- ၁၂၄၉ ေအဒီ)

နရ သိဃၤ ဥစၥနာ လြန္ၿပီး ေနာက္ သူ႔သားမ်ား ျဖစ္ၾကတဲ့ သိဃၤ ပတိ နဲ႔ ႂတ်ာဖ်ာ (အမိ ပုရွာ စ၀္ နဲ႔ရ)၊ ဥစၥနာ (၃) (သိၡင္ ဖြါစ၀္ နဲ႔ရ) တို႔ မင္းမျဖစ္ၾကပဲ ညီေတာ္ ကႅစြာ က ၾကားကေဖာက္လို႔ ဘုရင္ ျဖစ္လာပါတယ္။ ဘုရင့္သား ဘုရင္ ျဖစ္ခဲ့ ၾက တဲ့ အစဥ္ အလာ ႀကီးကို ေဖာက္ၿပီး ညီ ကဘာ့ေၾကာင့္ မင္းျဖစ္ ရသလဲ ဆိုတာ ကိုဘယ္သူ မွ အေသအခ်ာ မသိႏိုင္ပါ။ ျဖစ္ႏိုင္တာေတြ ကေတာ့ အမ်ားႀကီးေပါ့။ ကႅစြာ ဟာ ငယ္ငယ္ေလး ကတည္းက အေဖ ျဖစ္သူ နာေတာင္မ်ာ ကို ပုန္ကန္ ထႂကြဖူးသူ မို႔ ဇ ေတာ့ မေသးလွဘူး။ ဦးရီးေတာ္ မ်ားျဖစ္ၾကတဲ့ ရာဇ သူရ နဲ႔ ဂဂၤါ သူရ တို႔က သူ႔ဖက္က ေနၾကတယ္ လို႔ထင္ရတယ္။ သိဃၤ ပတိ၊ ႂတ်ာဖ်ာ နဲ႔ ဥစၥနာ (၃) တို႔ ဟာ သိပ္ငယ္လြန္းလွလို႔ ကႅစြာ က ရင္ခြင္ပိုက္ ဘုရင္ (Regent) လုပ္ရတာ လားလို႔လည္း ေတြးစရာ ရွိတယ္။ သို႔ေသာ္ အဲသလို ျဖစ္ခဲ့ မယ္ဆိုရင္ ရင္ခြင္ပိုက္ ဘုရင္ သက္တမ္း ကလည္း ၁၅ ႏွစ္ႀကီးမ်ားေတာင္ ဆိုေတာ့ တဆိတ္ လြန္လြန္း ေနသလား လို႔။ ကႅစြာ ေသျပန္ေတာ့လည္း သားေတာ္ ႀကီးႏွစ္ပါး ထီးေမြ မရပဲ ဖြားေစာ သား ဥစၥနာ (၃) က ဘုရင္ တက္ျဖစ္ တာကိုး။

ကႅစြာ မင္းျဖစ္တဲ့ ေန႔က မွတ္မွတ္ ရရ ၁၉ ဇူလိုင္ ၁၂၃၅ ခုႏွစ္ ျဖစ္ပါတယ္။ ငါမိကို၀္ကာ ငါမသိလိုက္ လို႔ ကႅစြာမင္း ေရႊေတာင္တက္ ေက်ာက္စာ မွာ ေရးထိုးခဲ့ ပံု အရ သူငယ္စဥ္ကတည္းက မိခင္ ေသဆံုးလို႔ မယ္ေတာ္ ဘယ္သူ မွန္း သူကိုယ္တိုင္ ေတာင္ မသိဘူး လို႔ ယူဆ ရမယ္။

သူမင္း ျဖစ္တာကို မေက်နပ္ လို႔ သူပုန္ထၾက ေသးတယ္။ ဒီအေၾကာင္း မင္းနန္သူ၊ မင္း၀ိုင္းေက်ာင္း က ဖြားေစာ ေက်ာက္စာ မွာ အခုလုိ ေတြ႔ရတယ္။

သကရစ္ ၅၉၈ ခု။ ၾကတိုက္ႏွစ္ မႅယ္တာလဆန္ ငါရ်က္ တႏွင္ကနဳယ္နိယ္။ သိရိ ပဎနာ ပႅစ္သရွ၀္ အစ္ကို၀္ သိဃၤ ပိႀကံ ပႅစ္ပါဧအ္။ အတိုင္ သိၡင္စ၀္ႀကီ ကြန္ေျပာက္ငယ္ ႏႈိက္ နိယ္တ၀္မူေသာ သိဃၤ ပိႀကံ မယာ မိန္ဧအ္။ အတို၀္ကြ်န္လင္ ပုကမ္သာ။ နိယ္ရ စိယ္လသိယ္။ ငါကြ်န္။ လယ္။ ဥယန္ကာ သိၡင္ ယူစိယ္ ခႅ်င္ဟု မိန္ဧအ္။ မိန္တ၀္မူ ပိယ္ရကာ ပုကံ နိယ္ ရဧအ္။—- ဤသိဃၤ ပိႀကံ လင္မယာ ငါကို၀္ပိယ္ေသာ။ လယ္။ကြ်န္။ ဥယန္ကာ။ အဖြာရင္ အကုန္ စာလင္ဟု။ မိန္တ၀္မူ ဧအ္။

စ၀္ႀကီ ေခၚ ကႅစြာ မင္းဟာ ၁၂၃၆ ခုႏွစ္ ဇြန္ (၈) ရက္ ေန႔မွာ ကြန္ေျပာက္ငယ္ မွာရွိေနတုန္း သူ႔ကို သိရိ ပဎနာ နဲ႔ အတူ သူပုန္ထ ၿပီး အေရး နိမ့္လို႔ ထြက္ေျပးေနရတဲ့ သိဃၤ ပိႀကံ ရဲ ႔မယား ေရာက္လာတယ္။ ပုဂံ ကိုျပန္လာ ေနပါရေစ။ သူပိုင္ တဲ့ လယ္၊ ေျမ၊ ဥယ်ာဥ္၊ ကြ်န္ အားလံုး သိမ္းပါ လို႔ ကမ္းလွမ္းေတာ့ ကႅစြာ ကအကုန္ သိမ္းယူလိုက္ၿပီး သူ႔ အဖြား ျဖစ္တဲ့ မိဖုရား ဖြားေစာ ကိုေပးလိုက္သတဲ့။ ဖြားေစာ က မင္းနန္သူ၊ မင္း၀ိုင္းေက်ာင္း ကိုလွဴလိုက္ၿပီး ေက်ာက္စာထြင္းထားတာ ျဖစ္တယ္။

၁၂၃၇ ဒီဇင္ဘာ (၈) ရက္ေန႔ မွာ ထြင္းတဲ့ မဟာ သမန္းလင္မယား ေက်ာက္စာ မွာလည္း ကႅစြာ ကို ထူးထူး ဆန္းဆန္း ဘုန္းႀကီး ႏွစ္ပါး က ပုန္ကန္ ပံု ကိုအခုလို ေရးတယ္။

ၾကာင္သင္တို၀္ မႅစ္သရွ၀္ မမိယ္ မလ်င္ စိယ္မူရုယ္ မင္ႀကီကို၀္ မဟာ သမန္ ပန္ပိယ္ ရုယ္လြတ္ရတာ နကၠဗိုလ္ ရွိယ္ရွယ္ ေၾကာင္ သိဃၤာ ရႏိၶပ္ ဘုမၼဗိုလ္ တန္ဆို၀္ပိယ္ေသာ အညာဓိ ေပသ်င္ အရပ္ ပန္ပုယ္ အင္လက္ အၾကာႏႈိက္ လယ္ ၁၅၀၀……………….။

နဂါးဗိုလ္ အေရွ ႔ေရႊေက်ာင္း က ဘုန္းႀကီး ရႏိၶပ္ နဲ႔ ဘုမၼဗိုလ္ တို႔ ကႅစြာ မင္းကို သူပုန္ထၾကတဲ့ အခါ မဟာ သမန္ အမတ္ ႀကီး က ခြင့္လြတ္ ဖို႔ေလွ်ာက္ထား ေမတၱာရပ္ခံ တယ္။ ကႅစြာ ဟာ အမတ္ႀကီး ရဲ ႔ေမတၱာရပ္ခံခ်က္ အတိုင္း ဘုန္းႀကီး သူပုန္ ေတြကို အေရးမယူ ခဲ့ေပမဲ့ အေပးအယူ အေနနဲ႔ ဘုန္းႀကီးမ်ား ပိုင္တဲ့ တပယင္းနယ္ ပန္ပုယ္ အင္း တစ္၀ိုက္ က လယ္ ပယ္ ၁၅၀၀ (ဧက ေပါင္း ၂၆၂၅) ကို အာမခံ ေတာင္းလို႔ ေပးလိုက္ရ သတဲ့။ ဒီလယ္ေတြထဲက အခ်ိဳ ႔ကို ၾကားပြဲစား ႀကီး မဟာသမန္ ကိုစြန္႔ႀကဲ ပံုရတယ္။ မဟာ သမန္က အခ်ိဳ ႔လယ္ေတြ ကို ဓိေပသွ်င္ လယ္တြင္ ၁၀၀ ပုရွာၾတ်ာ အစခ်ီ ေက်ာက္စာထိုး ၿပီး ျပန္လွဴေသးတယ္။

ဒီလို သူပုန္ သူကန္ ေတြတၿခိမ္းၿခိမ္း နဲ႔ နန္းတက္စမွာ ရန္မ်ားခဲ့ေပမဲ့ ကႅစြာမင္းဟာ သာသနာ သန္႔စင္ေရး။ အုပ္ခ်ဳပ္ေရး နဲ႔ ႏိုင္ငံ ေအးခ်မ္းသာယာ ေရးကို အင္မတန္ လိုလားခဲ့တဲ့ အုပ္ခ်ဳပ္သူ ေကာင္း တစ္ေယာက္ ဆိုတာကို ေက်ာက္စာ ေတြက သက္ေသခံပါတယ္။

ကႅစြာ လက္ထက္ သာသနာေရး ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲ ဖို႔ ႀကိဳးစားပံုမ်ား

ကႅစြာ လက္ထက္မွာ အရင္ ပုဂံမင္း အဆက္ဆက္က သာသနာ အတြက္၊ ေက်ာင္း၊ ဘုရား အတြက္ လွဴခဲ့တဲ့ ေျမ ေတြ တရားလြန္ မ်ားေနၿပီ ဆိုတာကို ေတြ႔တယ္္ ထင္ပါတယ္။ တႏိုင္ငံ လံုး ရဲ ႔တစ္၀က္ ေလာက္ရွိတဲ့ ေက်ာင္းဘုရား လယ္ေျမ တနည္းအားျဖင့္ သာသနာ့ေျမ ဟာ သဒၵါလို႔ လွဴတဲ့ သူေတြ လွဴခဲ့ၾကေပမဲ့ ဒီသာသနာ့ေျမ ေတြက ေန အခြန္အခ မရ ပါ။ Taxation ဟာႏိုင္ငံ တစ္ႏိုင္ငံ ရဲ ႔ Financial sustainability အတြက္ အသက္ေသြးေၾကာမို႔ ဒီအခြန္ ကိုပဲ အားျပဳေနရတဲ့ ႏိုင္ငံ တစ္ခုမွာ အခြန္ အခ ျပည့္ျပည့္၀၀ မရတာေလာက္ ဆိုးတဲ့ ျပႆနာ ရွိပါ့ဦး မလား။ ဒါကို ကႅစြာ ေကာင္းေကာင္း စဥ္းစားမိ ပံုရတယ္။ မင္းျဖစ္ၿပီးၿပီးခ်င္း မဟာဒါန္ ေျမေတြကို သိမ္းယူ လိုက္တယ္ လို႔ ေဇယ်သြတ္ ဘုရားေက်ာက္စာ မွာ ဒီလို ေတြ႔တယ္။

သကရစ္ ၅၉၇ ခု။ အာသိန္ႏွစ္။ နံကာလဆန္ ၄ ရ်က္ (19 July 1235) ၾကသပတိယ္နိယ္အာ။ မင္ႀကီသာ မင္ကႅစြာ ရႈယ္ေတာင္ တက္ရုယ္။ အႀကီယ္ အညာႏႈိက္ေတ မဟာဒါန္မိႅယ္ ခပ္သိမ္ ယူလတ္ေတ………….။

မင္းျဖစ္တဲ့ ေန႔မွာပဲ သာသနာ့ေျမ သိမ္းေတာ့ ဘုန္းႀကီးေတြနဲ႔ ကႅစြာ ဟာ ကမၻာ့ရန္ မျဖစ္ယံု တမယ္ပါပဲ။ ဒါေၾကာင့္ လည္း သူ႔ၾကည့္မရတဲ့ ဘုန္းႀကီး အခ်ိဳ ႔ဟာ လက္နက္စြဲကိုင္ၿပီး သူပုန္ထ တဲ့အထိ ျဖစ္ကုန္တာေပါ့။ ေျမသိမ္းတဲ့ ကိစၥနဲ႔ ပါတ္သက္ လို႔ အက်ယ္ အက်ယ္ မၿငိမ္းဖြယ္ ျဖစ္လာတဲ့ ကႅစြာနဲ႔ ေဇယ်သြတ္ ေတာေက်ာင္းဘုန္းႀကီး ေတြၾကားက ျပႆနာ ဟာ မိုးမီးေလာင္လုနီး ျဖစ္လာပါတယ္။ သာသနာ ေတာ္ဖက္က ဘုန္းႀကီးေတြက ဒီလို မလုပ္သင့္ဖူး။ မူလ လွဴတဲ့ ေက်ာင္းဘုရား ဟာကာလၾကာလို႔ ပ်က္စီး သြားရင္ ပိုင္ရွင္မဲ့ ဆိုၿပီး မင္းက သိမ္းယူလို႔ မရဘူး။ သာသနာ တည္သေရြ ႔ ေက်ာင္းဘုရားေျမ မွာ ပိုင္ရွင္ မရွိဘူးလို႔ မေျပာသာပါ လို႔ ဘုရားကုိ ေျမပိုင္ရွင္ႀကီး လုပ္ၿပီး ကန္႔ကြက္ ၾကပါတယ္။ ကႅစြာ ဟာ ဘုန္းႀကီးေတြ ရဲ ႔ကန္႔ကြက္ခ်က္ကို မေထမဲ့ျမင္ မျပဳပါ။ ဒီတင္ျပခ်က္ မွန္၊ မမွန္ စစ္ေဆးဖို႔ ခံုရံုး အဖြဲ ႔ ဖြဲ႔ေပးပါတယ္။ အဲဒီ ခုံအဖြဲ႔ကို နာေတာင္မ်ာ လက္ထက္က ၀ဋံ သိကာ မိဖုရား ရဲ႕ သားေတာ္ႀကီး ေတြျဖစ္တဲ့ ရာဇ သူရ နဲ႔ ဂဂၤါ သူရ တုိ႔က ဦးေဆာင္တယ္။ စစ္ေဆးၾကေတာ့ ခံုအဖြဲ႔ က ရဟန္းသံဃာ ေတြရဲ ႔တင္ျပခ်က္ မွန္တယ္ လို႔ ဆံုးျဖတ္ပါတယ္။ ဒါကိုလည္း ကႅစြာမင္း က ဗီတို သံုးၿပီး ပယ္ခ် လို႔ရပါလွ်က္နဲ႔ မပယ္ပါဘူး။ သူေစာေစာ ကသိမ္းခဲ့တဲ့ ေျမ ေတြကို သာသနာ ကိုျပန္လွဴ ပါတယ္ လို႔ ေရစက္ခ် ၿပီး လွဴလိုက္ ပါတယ္။ မဟာ သမန္ ေက်ာက္စာ မွာ မင္ႀကီ ကႅစြာ လွဴ အႀကီ ပိယ္ေသာခါ ဟုရာ ပံုနာ တို၀္ရေသာ မဟာဒါန္ လယ္ ၁၀၀ လို႔ေတြ႔ရတဲ့ အတြက္ သာသနာ ေျမ ေတြကုိ ျပန္လွဴယံု မက ျဗဟၼဏ ပုဏၰား ေတြကိုေတာင္ ေျမပယ္ ၁၀၀ (၁၇၅ ဧက) အဆစ္ လွဴလိုက္ရပါေသးတယ္။

၁၂၃၇ နဲ႔ ၁၂၄၈ အတြင္းမွာ မင္းဆရာ၊ မဟာေထရ္ သုဘူတိစႏၵ နဲ႔ ဓမၼ သီရိ ဘုန္းေတာ္ႀကီး ႏွစ္ပါး ကို ပိဋက စာေပ က်မ္းဂန္ မ်ားစုေဆာင္းဖို႔ သီရိ လကၤာ သို႔ေစလႊတ္ပါတယ္။ သီရိ လကၤာ ရဲ ႔ေထရ ၀ါဒ ေက်ာေထာက္ေနာက္ခံ ယူၿပီး ၀ိနည္းေတာ္ နဲ႔ အညီ သာသနာ သန္႔စင္ေရး ကိစၥ ကိုေဆာင္ရြက္ ဖို႔ ကႅစြာမင္း စတင္ႀကိဳးပမ္းျခင္း လို႔ယူခ်င္ပါတယ္။

ကႅစြာ လက္ထက္ အုပ္ခ်ဳပ္ေရး ႏွင့္ ႏိုင္ငံ ၿငိမ္းခ်မ္းေရး အတြက္ ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲ ဖို႔ ႀကိဳးစားပံုမ်ား

ကႅစြာ မင္း နတ္ရြာစံ ခါနီး ၁၂၄၉ ခုႏွစ္ ေမလ (၆) ရက္စြဲ ပါ အမိန္႔ေတာ္ ေက်ာက္စာ (၁၁) တိုင္ရွိခဲ့ ပါတယ္။ အိမ္ေျခ ငါးဆယ္ ရွိတဲ့ ရြာ ေပါင္း (၄၄၄) ရြာမွာ စိုက္ထူဖို႔ အစီ အစဥ္ ရွိခဲ့တဲ့ စာေၾကာင္းေရ ေရွ ႔ (၄၉) ေၾကာင္း၊ ေနာက္ (၄၈) ေၾကာင္း ပါရွိတဲ့ ဒီေက်ာက္စာ မွာ ခိုးဆိုး ေသာင္းက်န္း သူမ်ားကို အင္မတန္ သနား ဂရုဏာ ရွိေတာ္ မူေသာ မင္းႀကီးက မလုပ္ခ်င္ေပမဲ့ ျပစ္မႈ ထင္ရွားခဲ့ရင္ ဒီလို အျပစ္ေပးရ လိမ့္မယ္ လို႔ စကားခ်ီး ေရးၿပီးေတာ့ အဂၤုတၱရ နိကာယ နဲ႔ မိလိႏၵ ပညွာ က်မ္းေတြထဲက အင္မတန္ ရက္စက္တဲ့ အျပစ္ေပးနည္း ေပါင္းစံု ကို ေရးထည့္ ထားခဲ့တယ္။ တကယ္ အျပစ္ေပးလုိ တဲ့ သေဘာေတာ့ ရွိဟန္ မတူဘူး။ ေခ်ာက္လွန္႔ရင္ ေၾကာက္လန္႔ၿပီး ရာဇ၀တ္မႈ နည္းသြား မလားဆိုတဲ့ ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္နဲ႔ လုပ္ခဲ့တာ ျဖစ္မယ္။ ဒါကို ၾကည့္ျခင္း အားျဖင့္-

• ပုဂံ ႏိုင္ငံေတာ္ မွာ အဲဒီ အခ်ိန္က စာရိတၱ သိပ္ပ်က္စီး ယိုယြင္း ေနၿပီ လို႔ ေသာ္လည္းေကာင္း
• ရွင္ဘုရင္ ကိုယ္တိုင္ ျပည္ရြာ ျပန္လည္ ထြန္းကား စည္ပင္ဖို႔ ႀကိဳးစား ေဆာင္ရြက္ ေနတယ္ လို႔ေသာ္ လည္းေကာင္း- ယူလို႔ ရမယ္ ထင္တယ္။

ဒီအမိန္႔ေတာ္ ေတြ ေရးထိုး စိုက္ထူ တဲ့ ေက်ာက္စာ ေတြ မၿပီးခင္မွာပဲ ကႅစြာ နတ္ရြာ စံပါတယ္။ လူေတြကို အျပစ္ မလုပ္ ၾကဖို႔ ေခ်ာက္ၾကည့္ေပမဲ့ ေခ်ာက္ယံု နဲ႔ ေၾကာက္တတ္ ၾကတဲ့ သူေတြ မဟုတ္ဘူး ဆိုတာ ကို သိမသြားရွာပဲ နတ္ရြာလား သြားတာ ပဲ ကႅစြာ အတြက္ ကံေကာင္းတယ္ လို႔ဆိုရမယ္။ သူ႔ေနာက္တက္ လာတဲ့ ဥစၥနာ (၃) လက္ထက္မွာ ဒီကိစၥ ကို ဘာမွ ဆက္မလုပ္ေတာ့တဲ့ အတြက္ ေၾကာင့္ ကႅစြာ ႀကိဳးစားခဲ့တဲ့ ျပဳျပင္ ေျပာင္းလဲေရး ေတြဟာ ကႅစြာ နဲ႔ အတူ ေရစုန္ ေမ်ာ သြားခဲ့ ရၿပီး ေနာက္ အႏွစ္ သံုးဆယ္အၾကာ မြန္ဂို တို႔ရဲ ႔ ဓါးသြားေတြ ေအာက္မွာ ခုခံအားမရွိ တဲ့ ပုဂံကို ေတြ႔ျမင္ ရေတာ့တယ္။

References

Epigraphia Barmanica Vol. I, II and III

Than Tun Dr (1955) “History of Burma A.D. 1000-1300” BBHC, I, I, 39-57 and Rangoon University Annual Magazine.

သန္းထြန္း၊ ေဒါက္တာ၊ ပုဂံ ေခတ္ ႏိုင္ငံေရး သမိုင္း။

သန္းထြန္း၊ ေဒါက္တာ၊ အသစ္ျမင္ ျမန္မာ့ သမိုင္း။

သန္းထြန္း၊ ေဒါက္တာ၊ ေခတ္ေဟာင္း ျမန္မာ ရာဇ၀င္။